Mycelium of vruchtlichaam: waar zit het kwaliteitsverschil?

Kernantwoord

Het kwaliteitsverschil zit in wat er precies in het potje zit. “Mycelium-op-graan” (mycelium dat nog vastzit aan de graankorrel waarop het gekweekt werd) test in onafhankelijke analyses op 35 tot 60% zetmeel en vaak niet meer dan 1 tot 5% beta-glucaan. Een zuiver vruchtlichaam-extract test doorgaans op 20 tot 40%+ beta-glucaan en minder dan 3% zetmeel. Het verschil is dus niet cosmetisch: bij mycelium-op-graan koop je voor een groot deel graanzetmeel, verpakt als paddenstoelensupplement.

Wat “mycelium-op-graan” precies is

Mycelium is het schimmeldraad-netwerk waaruit een paddenstoel groeit — vergelijkbaar met de wortels van een plant. Veel goedkope supplementen kweken dat mycelium op steriele graankorrels (rijst, gerst) en malen na de kweek de hele massa — mycelium én graankorrel samen — tot poeder. Het mycelium laat zich niet scheiden van het substraat waarop het groeide, dus het eindproduct is onvermijdelijk een mengsel van schimmeldraad en graan (bron: Nammex).

De cijfers, met bron

Een ConsumerLab-analyse uit 2019 van zeven reishi-supplementen op de Amerikaanse markt vond een spreiding van 5,6 mg tot 264,5 mg beta-glucaan en 2,6 mg tot 70,2 mg ganoderzuren per aanbevolen dagdosis — een factor 47 verschil tussen het zwakste en het sterkste product. ConsumerLab noteerde expliciet dat producten die “mycelial biomass” als eerste of enige ingrediënt vermelden, doorgaans grote hoeveelheden alfa-glucaan bevatten — het zetmeel dat van nature in het graansubstraat zit, niet het beta-glucaan van de paddenstoel zelf.

Een tweede databron (Powell, Medicinal Mushrooms: A Clinical Guide) mat het beta-glucaangehalte van pure mycelium-biomassa (dus zonder graan meegerekend) voor vier soorten: 1,23% bij lion’s mane, 2,19% bij reishi, 2,51% bij Grifola frondosa en 2,96% bij chaga-schimmel. Zelfs los van het graanprobleem levert mycelium op zichzelf dus al een fractie van wat een vruchtlichaam-extract haalt (Nammex meldt voor eigen 1:1-vruchtlichaamextracten minimumwaarden vanaf 30-45 mg/g, oftewel 3-4,5%, tot ruim daarboven). Zie Reishi, Lion’s mane en Chaga voor de volledige werking per soort.

Waarom ”% polysacchariden” op het etiket je kan misleiden

Zetmeel is technisch gezien ook een polysaccharide (een keten van glucose-eenheden), maar dan het alfa-type — niet het beta-type waarnaar het meeste onderzoek bij paddenstoelen kijkt. Een label dat alleen “polysacchariden” vermeldt zonder te specificeren of het om alfa- of beta-glucaan gaat, kan dus een hoog zetmeelgehalte verbloemen als paddenstoel-actief. De enige manier om dit te ontrafelen is een laboratoriumtest die alfa- en beta-glucaan apart meet, zoals de Megazyme K-YBGL-kit of de AOAC-zetmeeltest. Vraag daarom altijd naar een certificaat van analyse dat beta-glucaan specifiek (niet “totaal polysaccharide”) rapporteert — zie onze volledige kwaliteitschecklist.

Is mycelium dan per definitie waardeloos?

Nee — met een kanttekening. Vloeibaar gekweekt mycelium (zonder graansubstraat, in een fermentatietank) is een andere categorie en bevat bij lion’s mane bijvoorbeeld de erinacines die in het vruchtlichaam nauwelijks voorkomen (zie extract vs. poeder en dubbele extractie). Het probleem zit specifiek bij mycelium-op-graan, waarbij het substraat niet gescheiden wordt van het eindproduct. Check op het etiket of de herkomst “mycelium op graan”, “vloeibaar gefermenteerd mycelium” of “vruchtlichaam” is — dat onderscheid staat zelden expliciet vermeld, wat op zich al een signaal is.

Novel food: een extra complicatie bij mycelium

Los van de zetmeelkwestie is mycelium-poeder van verschillende paddenstoelsoorten in de EU aangemerkt als “nieuw voedingsmiddel” (novel food) onder Verordening 2015/2283, omdat er onvoldoende gedocumenteerde consumptie vóór mei 1997 is. Dit geldt onder meer voor mycelium-poeder van lion’s mane, reishi en enkele andere soorten, terwijl het vruchtlichaam van diezelfde soorten doorgaans niet als novel food geldt. Zonder EFSA-toelating mag een product met dat mycelium-poeder strikt genomen niet verkocht worden — een extra reden om herkomst en vorm expliciet te checken.

Wat dit niet betekent

Dit artikel gaat over samenstelling en zuiverheid, niet over gezondheidseffecten. Geen enkele claim over beta-glucaangehalte impliceert een medisch effect: voor reishi, lion’s mane, chaga, cordyceps of shiitake bestaat geen door de EU toegelaten gezondheidsclaim (Verordening 1924/2006). Gebruik je medicatie of overweeg je een hooggeconcentreerd extract, overleg dan met een arts of apotheker.